Rynek Warzywny / Krautmarkt

Svenska Sjömanskyrkan, kościół szwedzki w dawnym Szczecinie 

Kilka dni temu pani Katarzyna zapytała gdzie stała załączona do tego postu kamienica. Był to doskonały „kopniak” do większego opracowania i opisu nie tylko lokalizacji, ale i również postaci, które stały za otwarciem w Szczecinie kościoła szwedzkiego. Postanowiłem nie tylko opracować temat, ale i zdmuchnąć kurz zapomnienia z nazwisk – dodając do nich nazwiska, na bazie ksiąg adresowych. Skąd taki obiekt w dawnym Stettinie? Kościół szwedzki różni się nieco od znanego nam w Polsce i co ciekawe dba o swoje parafie za granicą. W skrócie nazywany jest literami SKUT – od szwedzkich słów „Svenska Kyrkan i Utlandet”, w języku angielskim „The Church of Sweden Abroad”. Powstanie „zagranicznego” kościoła szwedzkiego datuje się na rok 1626. Przez kolejne stulecia kościół ten tworzył zagraniczne parafie i kościoły dla swoich wiernych poza granicami Szwecji. Skąd ta różnica i czym różni się kościół szwedzki? Jest to forma protestantyzmu i luteranizmu, która zachowała niektóre elementy przedreformacyjne, a także ma zmienione elementy liturgii.

Swój kościół w jednej z przedwojennych kamienic kościół szwedzki otworzył na szczecińskim Starym Mieście. Warto zaznaczyć, że jeszcze przed jego otwarciem kamienica znajdowała się od 1912 roku w posiadaniu stowarzyszenia protestanckiego. W 1919 roku widoczną kamienicę wykupiono za ówczesne 28000 koron. Za potrzebą pozyskania miejsca dla szwedzkich żeglarzy i wierzących stał ciekawy powód podany w szwedzkim opracowaniu – wcześniej kapłan był jednocześnie maszynistą, kapitanem i duchownym w jednej osobie, płynąc motorówką od statku do statku. Nabożeństwa odbywały się też w Jakobikirche (dzisiejszej katedrze) ale prawa niemieckie znacząco utrudniały zebranie wszystkich w jednym miejscu i możliwość uczestnictwa wszystkim chętnym. Według publikacji 13 listopada 1910 społeczność przeniosła się do pomieszczeń wynajmowanych, ale dalej nie była to ich własność. 

Dawni szwedzcy publicyści porównali dzisiejszy hotel Focus, a dawny Dom Marynarza do starych budynków szwedzkich twierdz. Ruch był bardzo duży – podaje się, że w 1905 roku do Szczecina zawinęło 992 statki szwedzkie z załogą łącznie liczącą 8603 ludzi. Ilość może wywoływać szok, musimy jednak pamiętać, że ówcześnie przeciętny statek był 1/20, tego co dzisiaj przewozi jeden statek wpływający do portu. Nie istniał też tak rozwinięty transport lotniczy i kolejowy. Często jedna średnia firma miała na wynajmie 2-3 statki przewożące towary – na przykład ryby. Problem takiej ilości marynarzy i braku swojego miejsca religijnego rozwiązywać od 1908 roku, gdy kapłanem marynarzy w Szczecinie został Paul K. Rydén. W momencie podjęcia sprawy mieszkał pod dawnej Am Logengarten 12, dzisiejszej Swarożyca, w sektorze obok Kapitańskiej. Nie mieszkał w mieście długo, przeprowadzał się. Jego wizerunek w galerii pionowej poniżej.

Możesz skorzystać z wpłaty poprzez zrzutka.pl przyciskiem poniżej, otrzymując personalne podziękowania na naszej grupie Facebook!
DZIĘKUJEMY!
Utrzymanie strony WWW i licencji 54%

Wszystko zmierza do utworzenia własnego miejsca w 1919 roku, gdy dochodzi do wstępnego otwarcia obiektu przy Krautmarkt 2 (Rynek Warzywny), w tej lokalizacji już byliśmy parę razy, a nawet patrzyliśmy i opisywaliśmy biznesy, które mieszczą się na jednej z fotografii w galerii powyżej – wystarczy zajrzeć do mapy poniżej i kliknąć inne znaczniki. Widoczna kamienica z wejściem, trzema oknami na parterze i 4 na kolejnych piętrach nosiła dawny adres Krautmarkt 2, czyli Rynek Warzywny 2. Dzisiaj (2023) tuż obok powoli powstaje nowa zabudowa na miejscu zniszczonego w trakcie II Wojny Światowej starego miasta. Svenska Sjömanskyrkan, czyli kościół szwedzki został otwarty w uwiecznionej powyżej kamienicy 14 grudnia 1919 roku. Ale prócz tego tematu opiszę Wam dużo więcej. W uroczystości i nabożeństwie wzięło udział kilkunastu miejskich kapłanów oraz wiele znanych postaci w dawnym Szczecinie, w tym nadinspektor i jednocześnie pastor Wilhelm Stengel z kościoła świętych Piotra i Pawła.

Wizyta arcybiskupa na inauguracji

Jednak oficjalna i pełna inauguracja kościoła szwedzkiego w dawnym Stettin miała miejsce 20 sierpnia 1920 roku, przewodniczył jej arcybiskup szwedzki. Tutaj warto się zatrzymać, bo była to postać dość istotna w historii. Do Szczecina przyjechał Lars Olof Jonathan Söderblom, ówczesny arcybiskup, wybrany w 1914 roku. W trakcie I Wojny Światowej dbał o misjonarzy, którzy na froncie przynosili ulgę potrzebującym, rannym oraz wspierał pracę kapłanów w obozach jenieckich.

Za swoją postawę i pracę nad stworzeniem międzynarodowego systemu pomocy oraz sprawiedliwości, a także za walkę, by wszystkie wspólnoty kościelne wspólnie walczyły przeciw rosnącemu nacjonalizmowi w 1930 otrzymał pokojową Nagrodę Nobla. Chociaż, co ciekawe był ministrem w ambasadzie szwedzkiej w Paryżu od 1894 do 1901 roku, odprawiając ponad 30 lat wcześniej (przed otrzymaniem nagrody) nabożeństwo żałobne po śmierci samego Alfreda Nobla. Nathan Söderblom zmarł rok po jej otrzymaniu, w 1931 roku.

Bardzo prawdopodobne, że historia zatoczyła niesamowite koło – w szwedzkim teatrze letnim Söderblomspelet w Trönö, mieście urodzenia arcybiskupa, znajduje się pomnik tej postaci odsłonięty w 2009 roku. Autorem jest pan Jan Szewczyk… ze Szczecina, członek Stowarzyszenia Polsko-Szwedzkiego, a także wykładowca. Ciekawy „fikołek historii”, kiedy okazuje się, że pomnik laureata Pokojowej Nagrody Nobla stworzył Polak ze Szczecina, dla postaci, która dawny Stettin wizytowała niemal 80 lat wcześniej.

Inni uczestniczy inauguracji otwarcia Svenska Sjömanskyrkan

Prócz najważniejszej postaci – arcybiskupa – w uroczystości 20 sierpnia 1920 roku wzięły udział poniższe osoby, ich ówczesne adresy podane są na bazie ksiąg adresowych z tego samego roku:

  • Pastor Wilhelm Graeber, mieszkający przy dawnej Grabowerstraße 28 (I piętro), dziś to ulica Matejki. Dzisiaj to okolica parkingowca ZUS.
  • Pastor Wilhelm Stengel, wspomniany wyżej, z kościoła świętych Piotra i Pawła.
  • Pastor Günther Wendt, mieszkający przy dawnej Jakobirchhof 2 (I piętro), przy dzisiejszej katedrze.
  • Pastor Georg Katter z kościoła zamkowego (Schloßkirche), mieszkający pod dawną Moltkestraße 13 (III piętro), dziś to odcinek Wyzwolenia od Placu Rodła do Placu Żołnierza. Adres ten znajdował się miejscu znanego kantoru przy bloku mieszkalnym, tuż przed Placem Żołnierza. Żoną pastora mogła być Maria Katter mieszkająca pod tym samym adresem, która była emerytką.
  • Pastor żeglarzy Reinhard Münchmeyer, usługujący w porcie, mieszkający pod dawną Augustastraße 23 (III piętro), dzisiaj to Hotel Focus tuż obok Wałów Chrobrego, na Małopolskiej. Co ciekawe, pastor Münchmeyer przyjechał do Szczecina dużo wcześniej, w 1904 roku pracował w Glasgow i powołano go na stanowisko pastora marynarzy w Szczecinie, ten miejsce dla wierzących marynarzy utworzył w dzisiejszym hotelu Focus, a dawnym Seemannsheim.
  • Radca o nazwisku Ribbing.
  • Karl August Kullberg, wicekonsul szwedzki w Szczecinie, prowadzący również firmę importową produktów z tego kraju. Mieszkał przy dawnej Steinstraße 4 (dziś Nad Odrą), a firmę miał przy dawnym Bollwerk 4 i 5 (dziś Nabrzeże Wieleckie, przy Trasie Zamkowej).
  • Prócz powyższych grupa szwedzkich kapłanów.

Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, kapłan marynarzy Erik Myrgren

Zaznaczono, że głównym elementem przemowy inauguracyjnej był Psalm 23, a także na parterze nowego kościoła szwedzkiego w Szczecinie znajdował się ołtarz oraz ambona. 
Kościół będzie działać aż do momentu, gdy nad Szczecin nadlecą alianckie bombowce w 1944 roku. Opracowanie dotyczące działalności kościoła szwedzkiego za granicą podaje, że w trakcie wojny w Szczecinie pracował szwedzki kapłan-marynarz o nazwisku Erik Myrgren. W momencie najcięższych nalotów zapalających na Szczecin miał według opowieści być na ulicach właśnie starego miasta – obszaru, na którym według innych opowieści miał dosłownie topić się bruk. Przeżył, jednak z budynku kościoła przy Rynku Warzywnym (Krautmarkt 2) zostały zgliszcza.

Co ciekawe, Erik Myrgren ma swoje hasło w szwedzkiej Wikipedii – urodził się 2 stycznia 1914 roku, zmarł 20 października 1996 roku. W trakcie II Wojny Światowej był zaangażowany w ratowanie ludzi przed nazistami. W późnym 1944 roku nie było już praktycznie szans na ucieczkę do Szwecji. Spróbował dostać się do Berlina. Tam spotkał się z kapłanem o nazwisku Erik Perwe. Nie wiedział, że jego kolega zginie w katastrofie samolotu wracając do Szwecji, krótko później. Myrgren postanawia kontynuować posługę przyjaciela w Berlinie i organizuje pomoc dla cywilów oraz tym, których naziści w ostatnim roku wojny skazali na śmierć. W 1987 roku został jednym ze Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. 
Dzisiaj w Szczecinie działa Konsulat Honorowy Szwecji, jego adres to Plac Żołnierza 1B/11. Wcześniej napis „Svenska Sjömanskyrkan” mogliśmy zobaczyć również po wojnie na kamienicy Niepodległości 17, gdzie konsulaty mają inne państwa skandynawskie.

Wracając do Szczecina. Wiemy, że przed 1921 rokiem kapelanem marynarzy szwedzkich był pastor Axel Reimer. W tym miejscu nie ma potrzeby dopisać, gdzie ówcześnie mieszkali – piętro opisywanej kamienicy Krautmarkt 2 (Rynek Warzywny) stanowiło mieszkanie. W 1921 rolę szczecińskiego opiekuna społeczności żeglarskiej przejął pastor Jakob Gunnar Wilhelmsson. Ciekawostką jest, że szczeciński kościół szwedzki prowadził również lekcje języka. 

Źródła i odnośniki

Na bazie publikacji "I Hamnar Och Storstader" (Carl Renstöm) wydanej w 1926 roku oraz opracowań własnych.

Zajrzyj w okolicę!

Po prawej stronie znajdziesz mapę z lokalizacją omawianego tematu. To mapa interaktywna!

Możesz ja kliknąć i oddalić widok kółkiem myszy, co pozwoli Ci zobaczyć inne posty znajdujące się w tej okolicy. Możesz użyć „Mapy Historycznej” Szczecina, by zobaczyć ją w pełnej formie. Wiele postów znajdujących się w bliskiej odległości gromadzi się w grupy – je możesz rozdzielić kliknięciem na ikonę.

Travelers' Map is loading...
If you see this after your page is loaded completely, leafletJS files are missing.

Poprawka?

Kliknij i daj znać!

Ostatnia aktualizacja 10 miesięcy temu

Możesz znaleźć ten post na naszej grupie Facebook „Szczecin Znany i Historycznyklikając na ikonkę po prawej stronie. Prócz tego postu znajdziesz tam wiele innych, które nie są publikowane na naszej stronie. Masz coś ciekawego w temacie historii Szczecina? Nasza grupa to właśnie miejsce dla kogoś takiego jak Ty!

Post na FB

Skomentuj na Facebooku lub podziel się postem ze znajomymi!

Dodaj komentarz

Required fields are marked *

Historyczny Szczecin