Postacie ze Szczecina i Stettina

W poszukiwaniu Polaków w Stettinie – rodzina Wikarskich 

W poszukiwaniu polskich korzeni...

Nim Stettin stał się Szczecinem też żyli tu Polacy lub osoby polskiego pochodzenia. Niektórzy przyjechali za rodziną, inni za pracą, jeszcze innych przegnał los. Nikt nie spodziewał się w XIX wieku zmiany granic po 1945 roku. Żyli tu ludzie o bardzo polskich imionach i polskich nazwiskach. Ich losy można prześledzić i sprawdzić kim byli.

 

Kliknij i rozwiń spis treści

Według działaczy polskiego towarzystwa w Szczecinie, które było podwaliną do późniejszego oficjalnego konsulatu polskiego przed 1920 rokiem populację Szczecina w 1-2% stanowili Polacy. Nie było to dużo, ale zawsze było to przynajmniej kilkaset nazwisk rdzennie polskich. Pozostałe miały polskie korzenie lub bardzo polskie relacje. Robienie „poof” z kurzu, który osiadł na ich historii jest dość trudne, bo bazować możemy głownie na nazwiskach oraz pochodzeniu. Nie każda osoba o nazwisku Kowalski w Szczecinie w 1915 roku była Polakiem. Ale już przeszukując detale o tych osobach możemy połączyć między pinezkami więcej nici – głównie po nazwiskach rodowych i miejscach urodzeń. Bywało, że ktoś o nazwisku polskim oraz mający jeszcze matkę o polskim nazwisku mógł po prostu się „zniemczyć”.

Te określenie ujęte w cudzysłów budzi w nas negatywne skojarzenia, ale musimy spróbować spojrzeć na tamte lata oczami ówcześnie żyjących ludzi – podobne „amerykanizowanie” mamy w Chicago, w USA, dokąd wyjechała masa Polaków. Wśród nich byli członkowie mojej rodziny. Dbają o język, dbają o pamięć, wiedzą skąd pochodzą, ale w ich języku coraz silniej czuć angielski (konkretniej amerykański) akcent. Ich dzieci nie ucząc się języka polskiego wytracą powoli umiejętność posługiwania się w nim w zaawansowany sposób. Możliwe, że podobnie było w historii państwa Winiarskich, którzy od końca XIX wieku żyli w Szczecinie, tu dwie główne postacie tego postu zmarły, ale już ich potomkowie – syn Franz – raczej niewiele miał wspólnego z polskim wątkiem. Jego żoną została raczej Niemka, on sam osiągnął karierę w Berlinie.

Władysława Wikarska z domu Adnruszkiewicz

Wciąż jednak – matka Franza, o której poniżej w detalach – urodziła się mając bardzo polskie imię i nazwisko. Pani Władysława (Ladislawa) Wikarski z domu Andruszkiewicz umrze w wieku 78 lat 4 października 1935 roku w Szczecinie. Jak wyglądałaby twoja mina gdybyś pracował przy rozbiórce poniemieckich cmentarzy i trafił na płytę ewidentnie z polskim imieniem, polskim nazwiskiem ale w języku niemieckim „geboren” (z domu/urodzona) Andruszkiewicz? Z aktu zgonu oraz ksiąg wiemy, że urodziła się w dawnym Gnesen, dziś to Gniezno. Z notatki na akcie zgonu wynika, że urodziła się 12 marca 1857 roku, a 5 maja 1876 roku w Szczecinie wzięła ślub. Z tego dokumentu wiemy, że rodzicami pani Władysławy byli Johann Andruszkiewicz oraz Izabella Rupczyńska. Rodzina pochodziła z Poznania. Przez wiele lat – do śmierci, a potem do II Wojny Światowej w posiadaniu rodziny było mieszkanie na I piętrze kamienicy Bismarckstraße 14. Dzisiaj to Bałuki i prawa strona wjazdu w stronę dawnej szkoły, między numerem 16, a 13, gdzie dziś w głębi opornie powstaje nowe małe osiedle.

Wirtualna karma

Redakcyjny kiciuch i jego pełna miska
50 zł Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Mini Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym
  • Wirtualna piona! Dzięki takim ludziom jak Ty możemy opłacać licencje, serwer oraz domenę.

Na serwer

Koszty, licencje... 💝
100 zł Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Średni Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym
  • Podziękowania personalne na Grupie Facebook specjalnym postem
Dobry wybór

Zdecyduję samemu

Dzięki za 5 zł lub nawet 500 zł!
Dowolnie Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym zależna od kwoty (Mini 50+, Średni 100+, Wielki 200 +)
  • Podziękowania personalne na Grupie Facebook specjalnym postem przy wsparciu od 100 zł

🔍︎ Możesz powiększyć kafelki kliknięciem

Wcześniej pani Władysława była w księgach zapisywana jako Ladislawa i mieszkała przy dawnej Falkenwalderstraße 133 na II piętrze, przy ówczesnej numeracji to dziś Wojska Polskiego i odcinek od Kina Kosmos do Księcia Bogusława, dość blisko następnego adresu w jej życiu. Kamienica stoi do dziś pod numerem Wojska Polskiego 12. Zaś na początku XX wieku główna bohaterka postu zapisywana była jako Ladislawa Wikarsky i żyła pod dawną Klosterhof 14 na poddaszu kamienicy, dziś teren ten stanowi Trasa Zamkowa, a kamienica znajdowałaby się między zamkiem, a hotelem Focus.

Józef Wikarski / Josef, Joseph Wikarski

Skoro podaję wyłącznie ją, to coś sugeruje – Joseph (Józef?) Wikarski zmarł wcześnie, a pani Władysława przez wiele lat była wdową. Jej mężem był Joseph Wikarski, ten zaś mógł pochodzić z polskiej rodziny lub być mocno polskiego pochodzenia. Skąd to wiemy? Jego ojcem był Anton Wikarski, matką Antonie Wikarski z domu Rabuszewska. Musimy pamiętać, że „jesteśmy” w XIX wieku w zaborze pruskim, kiedy imiona i nazwiska zapisywano w formie zbliżonej do niemieckiej, mogła być to Antonina Wikarska. Według dokumentów urodził się we wsi Ostrowo. Jednak bazy nie podają w jakiej konkretnie. Prawdopodobnie jest to wieś Ostrowo w powiecie śremskim, pod Poznaniem, w 1852 roku. Ale już siostra Józefa / Josepha – Michalina Wikarska urodziła się 24 sierpnia 1865 roku w Poznaniu, zmarła zaś w Chicago w 1936 roku. Josef Wikarsky (jak był ówcześnie zapisywany) zmarł po przeprowadzce z Kleine Domstraße 10 (narożna kamienica Koński Kierat 12 / Mariacka) 28 sierpnia 1909 roku, już mieszkając na wyżej wspomnianej Klosterhof 14, dziś nieistniejącej kamienicy między zamkiem i Hotelem Focus przy Małopolskiej. W dokumentach Józef / Josef jest wymieniany jako robotnik, później jako krawiec, podobnie jego żona po jego śmierci – wdowa po krawcu.

W rodzinie państwa Wikarskich były również smutne momenty – 4 lutego 1885 roku umiera mała Anna Agnes Wikarski, mająca niecały roczek.  Wcześniej – 11 marca 1877 roku urodziła się z małżeństwa i zmarła tego samego roku Martha Antonina Helene Wikarska. Nieco wcześniej urodziła się Marie Katharina Wikarski – 30 kwietnia 1878 roku. Uznała, że wyjdzie do większego sąsiedniego miasta – 21 czerwca 1909 roku jej mężem w Berlinie zostaje Bernhard Hermann Paul Schimke. Niestety, tamte czasy były dużo trudniejsze niż dzisiejsze – z aktów wynika, że dwukrotnie zmarły jej córki, o tym samym imieniu, Gertrud. Jedna przed ślubem, druga po ślubie z Bernhardem. Ostatecznie Maria – córka Józefa (Josepha) i Władysławy zmarła dość młodo, 4 stycznia 1921 roku w Szczecinie, żyjąc w mieszkaniu swoich rodziców przy Bismarckstraße 14 (nieistniejący adres przy Bałuki). Kolejną córką Józefa (Josepha) i Władysławy była pani Hedwig Therese Wikarski, która urodziła się 24 września 1880 roku w Szczecinie, a 10 lipca 1907 roku jej mężem został Hans Karl Moses. Niestety pani Hedwig również nie dożyje późnej starości – już w wieku 48 lat była wdową po Hansie i zmarła 27 stycznia 1929 roku. Trzecią córką była urodzona 24 lipca 1897 roku Elisabeth Christine Wikarski, jej historia pozostaje nieznana. 

Niezwykle ciekawe są dalsze losy rodziny, kiedy odkrywamy kim zostali potomkowie Władysławy (Ladislawy) oraz Józefa (Josepha). Pojawia się akt zgonu na nazwisko Franz Anton Wikarski. Był koncertmistrzem w Berlinie, który zmarł 10 kwietnia 1942 roku w szpitalu Rudolf-Virchow-Krankenhause. Urodził się 7 grudnia 1887 roku w Szczecinie, a ojcem były właśnie opisane wyżej główne postacie tego postu. Żoną Franza była Luise Johanna Marie Wikarski, z domu Engelmann – to pozwala nam ustalić, że już od przynajmniej 1926 roku (data ślubu) Franz i Louise mieszkali w Berlinie. Powodem śmierci Franza był rak płuc i krtani. Niestety, córka z małżeństwa Władysławy i Józefa mogła doświadczyć II Wojny Światowej w Szczecinie – kamienica gdzie mieszkała po rodzicach, pod dawną Bismarckstraße 14 (nieistniejący adres przy Bałuki) została zburzona w trakcie konfliktu. Prawdopodobnie w pierwszej połowie 1943 roku. Pani Margarete Wikarski, jakiej losów nie udało mi się w pełni ustalić – mogła być niezamężną córką małżeństwa – zajmowała się nauką gry na fortepianie. Jej powojenne losy są na razie okryte tajemnicą. 

Widzę BŁĄD, mam sugestię!
Ostatnia aktualizacja 2 miesiące temu
Możesz zgłosić problem lub propozycję rozwinięcia guzikiem poniżej albo dołącz do nas na forum dyskusyjnym. 

Zajrzyj w okolicę postu!

Po prawej stronie znajdziesz mapę z lokalizacją omawianego tematu. To mapa interaktywna!

Możesz ja kliknąć i oddalić widok kółkiem myszy, co pozwoli Ci zobaczyć inne posty znajdujące się w tej okolicy. Możesz użyć „Mapy Historycznej” Szczecina, by zobaczyć ją w pełnej formie. Kliknięcie w ikonę pokaże Ci miniaturę i tytuł.

Travelers' Map is loading...
If you see this after your page is loaded completely, leafletJS files are missing.

Dodaj komentarz

Historyczny Szczecin