Bez kategorii

Willi Habermann i Henryk Paszkowski – ich domek przy Filaretów 3 

Poboczne uliczki warte zerknięcia...

Ci, których interesują stare wille lub mieszkalne zabytki Szczecina głównie zerkają na te pochodzące z początku XX wieku lub końca XIX wieku. A są sekrety, jakie stoją w mniej willowych regionach miasta oraz mają za sobą równie ciekawe historie! Tu w jednym budynku żył niemiecki kupiec oraz polski żołnierz Armii Krajowej.

 

Kliknij i rozwiń spis treści

Wędrując po zakamarkach Szczecina znaleźć można najróżniejsze perełki – ciekawe stare domy, w których mieszkali ciekawi ludzie 🙂 Jednym z takich jest mały zielony domek przy ulicy Filaretów 3. Wyróżnia się nieco spośród pozostałej zabudowy, która częściowo również jest przedwojenna – jednak inne budynki okolicy są dość typowe. Ten domek jest nieco inny. Mniejszy, skośny dach, lekko wystająca część z przodu obłożona kamieniem. Historia tak małego domku jest dość ciekawa – żył tam i zmarł jego przedwojenny właściciel. Był kupcem, który przed sobą miał jeszcze sporo życia. Po wojnie budynek przejął żołnierz Armii Krajowej, jakiego grób do dziś znajduje się na szczecińskim Cmentarzu Centralnym. Jeżeli tylko mogę, staram się też ustalić informacje i detale powojenne – nie zawsze jest to możliwe, dlatego że mamy dziś coś takiego, jak ochrona danych osobowych i prywatności.

Filareci i Memellandstraße

Dzisiejsi patroni ulicy to Filareci. Mało komu to dzisiaj cokolwiek mówi. Może dlatego, że nazwa ta została trochę zatarta na kartach historii – zróbmy „poof” i przypomnijmy kim byli Filareci. Było to konkretniej Zgromadzenie Filaretów, czyli tajne stowarzyszenie patriotów w Wilnie w pierwszej połowie XIX wieku. Działało tylko kilka lat, od 1820 do zlikwidowania przez władze rosyjskie w 1823 roku. Zaznaczyć trzeba, że początki tajnego stowarzyszenia sięgają też kilka lat wstecz – do 1 października 1817 roku, gdy założono stowarzyszenie studentów filomatów i filaretów, pod nazwą Towarzystwo Filomatów (miłośników nauki). Powstanie osobnych odłamów było spowodowane wyjazdem z Wilna wielu aktywnych działaczy oraz różnice w wizjach programu stowarzyszenia. Jednym z członków zgromadzenia działającego od 1820 roku był mineralog i profesor uniwersytetu w Charkowie Jan Krynicki, a także polski historyk i archeolog Mikołaj Malinowski. Nazwa przedwojenna ulicy – Memellandstraße nie ma nic wspólnego z popularnymi aktualnie „memami” 😉 Nazwa ta związana jest z przedwojennym Okręgiem Kłajpedy, miasta litewskiego, jakie w okresie niemieckim nosiło nazwę Memel. Stąd też nazwa nawiązująca do regionu wokół Kłajpedy (dawnego Memel), czyli do Memelland.

Willi Habermann

Do domku Filaretów 3 / Memellandstraße 3 przeniósł się na przełomie 1929 i 1930 roku żyjąc wcześniej żyjąc pod dawną Saunierstraße 12, na II piętrze, czyli kamienicy przy Władysława Jagiełły. Willy był dość młodym człowiekiem, kiedy przeprowadził się do swojego domku – miał wtedy około 33 lat, a urodził się 30 sierpnia 1897 roku w Szczecinie. Jego żoną była Anna Habermann z domu Garske, z która pobrał się 28 czerwca 1922 roku w Falkenburg in Pommern, dziś to Złocieniec. Konkretnie pierwszym właścicielem domku był Willy Hermann Martin Habermann, jego ojcem był Albert Gustav Hermann Habermann, a matką Martha Therese Habermann z domu Küssow

🔍︎ Możesz powiększyć kafelki kliknięciem

Niestety Willy zmarł dość młodo, 5 listopada 1936 roku, w wieku 39 lat. Prócz małżeństwa Williego i Anny w pierwszej połowie lat trzydziestych w domku mieszkała też wdowa, pani Maria Trieglaff. Jednak już w 1933 roku nastąpi zmiana – panią Marię zastąpi pani Anna Pietruschka, o bardzo polskim nazwisku 😉 Była nauczycielką handlu, która mogła pracować w dawnej szkole, a dzisiejszym kompleksie Wojewódzkiego Zakładu Doskonalenia Zadowodowego przy Placu Jana Kilińskiego. Przeniosła się do domku z dawnej Grünstraße 7, czyli z dzisiejszej 5 Lipca. Wcześniej przeprowadzała się jeszcze kilka razy. Nauczycielka zajmie piętro budynku, a późniejsza wdowa po właścicielu zajmie parter. 

Wirtualna karma

Redakcyjny kiciuch i jego pełna miska
50 zł Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Mini Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym
  • Wirtualna piona! Dzięki takim ludziom jak Ty możemy opłacać licencje, serwer oraz domenę.

Na serwer

Koszty, licencje... 💝
100 zł Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Średni Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym
  • Podziękowania personalne na Grupie Facebook specjalnym postem
Dobry wybór

Zdecyduję samemu

Dzięki za 5 zł lub nawet 500 zł!
Dowolnie Jednorazowo
  • Twój kafelek w Galerii Wspierających jeżeli chcesz!
  • Ranga "Wspieracz" na Forum Dyskusyjnym zależna od kwoty (Mini 50+, Średni 100+, Wielki 200 +)
  • Podziękowania personalne na Grupie Facebook specjalnym postem przy wsparciu od 100 zł

Henryk Paszkowski „Wichura”

W ciągu ostatnich lat (po 2011) na prześwietnie wykonanej części domu – z kamieni – pojawiła się tablica informacyjna. Ta mówi nam, że w dawnym domku Memellandstraße 3, jaki po wojnie otrzymał adres Filaretów 3 mieszkał pionier oraz budowniczy Szczecina oraz żołnierz XXVII Dywizji Wołyńskiej Armii Krajowej. Domek w latach 1946-1983 zamieszkiwał Henryk Paszkowski, pseudonim Wichura. Według projektu z 2017 roku pan Henryk miał mieszkać pod numerem 14 i podane jest, że już tam tablica informacyjna istnieje – to prawdopodobnie błąd, gdy tablica jest na budynku z numerem Filaretów 3.

Pan Henryk Paszkowski „Wichura” urodził się 10 października 1919 roku, a zmarł krótko po swoich urodzinach 15 października 1983 roku. Pochowany jest w kwaterze 4A, rząd 7, grób 35. Najłatwiej tam trafić skręcając za bramą od Karola Miarki za sekcją urnową od razu w lewo. Dochodzimy do kwatery kombatantów mając ją po lewej stronie, a po prawej stronie będzie kwatera 4A. Grób pana Henryka jest duży i znajduje się w środku kwatery, a łatwiej można go znaleźć korzystając z mapy lokalizacji pod postem. Obok niego spoczywa również żona Helena Paszkowska, urodzona 4 kwietnia 1921 roku, zmarła 9 marca 2003 roku. Nagrobek państwa Paszkowskich stoi na dużym utwardzonym kostką postumencie i widać, że jest odwiedzany – w trakcie mojej wizyty paliły się dwa znicze, a ja od siebie dostawiłem charakterystyczny czerwony bukiecik. Grób pana Henryka zdobi też dodatkowa tabliczka z symbolem oraz informacją o pseudonimie „Wichura”.

Domek pod adresem Filaretów 3 zdaje się, że został wyremontowany bardzo solidnie – zdjęcia z 2011 roku niemal nie różnią się od zdjęć wykonanych w trakcie mojego spaceru w 2024 roku. Budynek ma zielony kolor, ale również zadbane zdobienia oraz obłożony kamieniami „wypustek”. Do tego, jeżeli komuś z Was zdarzy się tam spacerować – warto zwrócić uwagę na ciekawą metaloplastykę płotu. Pan Henryk konkretnie służył w kilku przydziałach – Okręgu AK Wołyń (1942-1944), zgrupowaniu „Gromada” i w batalionie „Siwego”. Źródłem tych detali jest baza żołnierzy AK oraz „Żołnierze Wołynia”, publikacja wydana w Warszawie w 2002 roku.

Widzę BŁĄD, mam sugestię!
Ostatnia aktualizacja 2 tygodnie temu
Możesz zgłosić problem lub propozycję rozwinięcia guzikiem poniżej albo dołącz do nas na forum dyskusyjnym. 

Zajrzyj w okolicę postu!

Po prawej stronie znajdziesz mapę z lokalizacją omawianego tematu. To mapa interaktywna!

Możesz ja kliknąć i oddalić widok kółkiem myszy, co pozwoli Ci zobaczyć inne posty znajdujące się w tej okolicy. Możesz użyć „Mapy Historycznej” Szczecina, by zobaczyć ją w pełnej formie. Kliknięcie w ikonę pokaże Ci miniaturę i tytuł.

Travelers' Map is loading...
If you see this after your page is loaded completely, leafletJS files are missing.

Dodaj komentarz

Historyczny Szczecin